تاریخچه دانشگاه فرهنگیان
«تاریخچه و تحولات نهاد تربیت معلم در ایران»
نخستین گامهای جدی در تربیت معلمان نوین ایران به دوره ناصرالدینشاه و صدارت امیرکبیر بازمیگردد. در این دوران دارالفنون (۱۲۲۹ش) بهعنوان اولین نهاد آموزش عالی مدرن تأسیس شد که زمینهساز تربیت معلمان جدید شد . نزدیک به هفتاد سال بعد، مجلس شورای ملی در سال ۱۲۹۷ش «دارالمعلمین مرکزی» ویژه پسران (و همزمان «دارالمعلمین زنان») را تصویب کرد که آغاز رسمی نظام تربیت معلم در مدارس مدرن ایران محسوب میشود . در دهههای ابتدایی سده چهاردهم شمسی، مراکز آموزش معلم رشد یافتند؛ از جمله در ۱۳۰۸ش دارالمعلمین عالی، و در ۱۳۱۲ش دانش سرای مقدماتی و عالی برای آموزش معلمان ابتدایی تأسیس گردید.
«دوره پهلوی و توسعه مراکز تربیت معلم»
در دوره پهلوی اول و دوم، نظام تربیت معلم گسترش چشمگیری یافت. از یک سو زیرساختهای وزارت آموزش و پرورش تغییر کرد و از سوی دیگر مراکز تخصصی متعددی در قالب «مراکز تربیت معلم دو ساله روستایی»، «یکساله»، «دوره حرفهای پسران و دختران»، «دانش سرای عالی سپاه دانش» (۱۳۴۳ش)، «مرکز تربیت معلم دینی» (۱۳۴۵ش)، «تربیت معلم کودکان استثنایی» (۱۳۴۷ش) و «دانش سرای راهنمایی» (۱۳۴۸ش) ایجاد شد . بهتدریج در دهه ۱۳۵۰، برخی مراکز آموزش عالی معلمان مانند دانشگاه تربیت معلم (دانش سرای عالی سابق) شکل گرفت که از مراکز کلیدی تربیت معلم در آن دوره بود . در این دوره، تلاش شد تا نیاز رو به رشد کشور به معلم از طریق تنوع برنامهها و مراکز مختلف تأمین شود، اگرچه همزمان تغییرات مدیریتی و سیاسی موجب تعدد ساختارها نیز گردید.
«تحولات پس از انقلاب اسلامی»
پس از انقلاب ۱۳۵۷، ساختارهای تربیت معلم مجدداً دستخوش بازنگری شد. مراکز دوساله و چهارساله تربیت معلم و دانشکدههای تربیت معلم دانشگاهها به کار خود ادامه دادند و برخی واحدهای جدید مانند دانشگاه تربیت دبیر فنی شهید رجایی و مجتمع آموزش عالی پیامبر اعظم(ص) (۱۳۷۸ش) ایجاد شد . مهمترین تحول، ادغام همه مراکز تربیت معلم زیر یک نهاد دانشگاهی واحد بود. بر پایه مصوبه شورایعالی انقلاب فرهنگی در ۱۳۹۰ش، «دانشگاه ویژه فرهنگیان» تأسیس شد و از سال ۱۳۹۱ کار آموزشی خود را آغاز کرد . این دانشگاه با هدف یکپارچهسازی فرآیند تربیت معلم و تأمین نیروی انسانی آموزش و پرورش و بر اساس اسناد بالادستی از جمله سند تحول بنیادین آموزشوپرورش شکل گرفت (بهعنوان نمونه بر اساس راهکارهای سند تحول، دانشگاه فرهنگیان با رویکرد «آموزش تخصصی و حرفهای تربیتمحور» راهاندازی شد)
«نهادها، سیاستها و دیدگاههای کلیدی »
تحولات صدساله تربیت معلم ایران، بازتابدهنده تغییرات سیاستهای آموزشی و اولویتهای هر دوره بوده است. برای نمونه، پژوهشها نشان میدهد که این تغییرات غالباً بهصورت ناهمگون و گهگاه دستخوش «گسست» بوده است تا پیوستگی تام . تاسیس دانشگاه فرهنگیان اگرچه نمادی از ادامه مسیر تاریخی تربیت معلم تلقی میشود، اما نباید آن را استمرار بیوقفه همه ساختارهای پیشین دانست؛ اسناد تاریخی تأکید میکنند هر نهاد (دارالمعلمین، دانش سراها، دانشگاه تربیت معلم و…) در زمان خود ویژگیها و چالشهای خاصی داشته و در اثر تحولات سیاسی–اجتماعی بارها بازسازمانیافته است . بهعبارت دیگر، تمرکز کنونی بر دانشگاه فرهنگیان بهمعنای پیوستگی مطلق تاریخ تربیت معلم نیست، بلکه یکی از دستاوردهای برنامهریزی آموزشوپرورش امروز است. پژوهشگران همچنین بر لزوم درسآموزی از تجربیات گذشته تأکید دارند . بررسی تطبیقی دورههای مختلف نشان میدهد که شناخت نقاط قوت و ضعف ساختارهای پیشین و پرهیز از تکرار «اشتباهها» میتواند در بهبود نظام تربیت معلم مؤثر باشد . به گفته نویسندگان این حوزه، هدف بررسی تاریخ تربیت معلم، مقایسه کمی و کیفی نهادها نیست بلکه فراهمآوردن امکان درسآموزی و بهکارگیری دستاوردهای موفق گذشته است . نویسنده با اشاره به اسناد و تحولات مهم، نمایی منسجم از جایگاه هر نهاد در هر دوره ارائه میدهد تا سیاستگذاران و متولیان آموزشی از تجارب قبلی بهره برند.
«جمع بندی»
اولین مرکز تربیت معلم در ایران در سال ۱۲۹۷ش تأسیس شد و از آن پس مراکز گوناگونی (دارالمعلمین مرکزی، دانشسراها، دانشگاه تربیت معلم و سرانجام دانشگاه فرهنگیان) بهوجود آمدند . همچنین مصوبه تأسیس دانشگاه فرهنگیان و اسناد بالادستی مرتبط وجود دارد . نگاه تحلیلی کتاب تاکید میکند که تحول این نهادها نشانه تلاشهای مستمر نظام آموزشی در راستای تأمین نیازهای معلمان کشور بوده و در هر مرحله دارای مختصات و درسهای خاص خود میباشد.
